Spis treści
Czym jest tętno i dlaczego jest ważne?
Tętno (puls) to rytmiczne drganie ścian tętnic, wyczuwalne np. na nadgarstku, które powstaje w wyniku skurczów serca pompującego krew.
Regularne sprawdzanie tętna to prosta i skuteczna metoda oceny pracy serca oraz ogólnego stanu zdrowia. Pozwala zaobserwować, jak organizm reaguje na wysiłek, stres czy odpoczynek. Nieprawidłowe wartości bywają pierwszym sygnałem ostrzegawczym, dlatego systematyczne monitorowanie pulsu pozwala w porę wykryć ewentualne problemy i zasięgnąć porady lekarza.
Jakie są normy tętna w zależności od wieku?
Tętno nie jest wartością uniwersalną – jego norma zależy od wieku, kondycji fizycznej i ogólnego stanu zdrowia. Znajomość prawidłowych zakresów dla poszczególnych grup wiekowych pozwala właściwie zinterpretować wyniki.
U zdrowej osoby dorosłej prawidłowe tętno spoczynkowe mieści się w przedziale 60–100 uderzeń na minutę. Pomiar najlepiej wykonać rano, tuż po przebudzeniu, ponieważ uzyskany wynik najwierniej odzwierciedla pracę serca w stanie spoczynku.
Normy tętna u dzieci są wyższe i maleją wraz z wiekiem:
- Noworodki: 120–160 uderzeń na minutę.
- Przedszkolaki: 80–120 uderzeń na minutę.
- Nastolatki: ich tętno osiąga wartości zbliżone do norm dla dorosłych.
U sportowców i osób aktywnych fizycznie tętno spoczynkowe jest często niższe i wynosi 40–60 uderzeń na minutę. Świadczy to o wytrenowanym sercu, które wydajniej pompuje krew.
Metody pomiaru tętna — krok po kroku
Pomiar tętna można wykonać samodzielnie w domu, zarówno metodą tradycyjną (badanie palpacyjne), jak i przy użyciu nowoczesnych urządzeń elektronicznych.
Czynniki wpływające na tętno
Tętno nie jest wartością stałą – jego poziom może się zmieniać wielokrotnie w ciągu dnia. Wpływa na nie szereg czynników: od wewnętrznych, związanych z fizjologią, po zewnętrzne, wynikające ze stylu życia i otoczenia. Zrozumienie tych zależności pozwala prawidłowo interpretować wyniki pomiarów.
Do głównych czynników wewnętrznych wpływających na tętno należą:
- Wiek, płeć i genetyka – tętno naturalnie spada wraz z wiekiem.
- Poziom sprawności fizycznej – u osób wytrenowanych serce pracuje wydajniej, co skutkuje niższym tętnem spoczynkowym.
- Emocje – stres, strach czy ekscytacja mogą gwałtownie podnieść puls.
Na tętno wpływają również czynniki zewnętrzne i styl życia:
- Warunki otoczenia – wysoka temperatura, wilgotność powietrza czy duża wysokość n.p.m.
- Pora dnia – puls jest zazwyczaj najniższy rano, tuż po przebudzeniu.
- Używki i dieta – kofeina, nikotyna, obfity posiłek czy odwodnienie mogą zmieniać wartość tętna.
Objawy nieprawidłowego tętna — kiedy udać się do lekarza?
Chwilowe wahania tętna są zjawiskiem naturalnym. Niepokój powinny jednak wzbudzić utrzymujące się nieprawidłowości lub objawy towarzyszące, które mogą sygnalizować problemy zdrowotne. Dowiedz się, jakie sygnały powinny skłonić do konsultacji z lekarzem.
Dwa główne rodzaje nieprawidłowego tętna to:
- Tachykardia (częstoskurcz) – tętno spoczynkowe>100 uderzeń/minutę. Może jej towarzyszyć m.in. kołatanie serca, duszności, ból w klatce piersiowej, osłabienie.
- Bradykardia (rzadkoskurcz) – tętno spoczynkowe<60 uderzeń/minutę (nie dotyczy sportowców). Może jej towarzyszyć m.in. zawroty głowy, zmęczenie, omdlenia.
Niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem, jeśli zauważysz u siebie którykolwiek z poniższych symptomów:
- Twoje tętno spoczynkowe jest stale zbyt wysokie lub zbyt niskie.
- Doświadczasz nagłych epizodów bardzo szybkiego lub wolnego bicia serca, którym towarzyszy uczucie dyskomfortu.
- Nieprawidłowemu tętnu towarzyszą inne objawy, takie jak: ból w klatce piersiowej, zawroty głowy, duszności, osłabienie lub omdlenia.
- Objawy utrzymują się przez kilka dni lub regularnie powracają.
Przed wizytą u lekarza przygotuj dzienniczek z pomiarami tętna i listę dolegliwości, co ułatwi lekarzowi postawienie trafnej diagnozy. Wczesne wykrycie zaburzeń rytmu serca zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Jak obniżyć lub podwyższyć tętno?
Świadoma kontrola tętna jest ważnym elementem dbania o zdrowie. Istnieją proste, domowe sposoby, by je obniżyć lub podnieść, na przykład w trakcie treningu. W przypadku zdiagnozowanych problemów zdrowotnych domowe sposoby mogą jedynie wspierać terapię zaleconą przez lekarza, a nie ją zastępować.
